tARihTe BuGüN...

[spdrmn]

5 ekim

doğumlar

1713 - Denis Diderot, Fransız yazar ve filozof
1781 - Bernhard Bolzano, Çek filozof ve matematikçi (ö 1848)
1830 - Chester A. Arthur, ABD' nin 21. başkanı (ö. 1886)
1887 - René Cassin, Fransız hukukçu (ö. 1976)
1923 - Philip Berrigan, ABD'li barış eylemcisi, anarşist papaz (ö. 2002)
1936 - Vaclav Havel, Çek oyun yazarı ve cumhurbaşkanı
1958 - Neil deGrasse Tyson, ABD'li astrofizikçi
1976 - Ceyhun Yılmaz, Türk komedyen ve şair

[spdrmn]

Ölümler
1657 - Katip Çelebi, Osmanlı bilgini (d. 1608)
1880 - Jacques Offenbach, Fransız besteci (d. 1819)
1996 - Fehmi Ege, Türk besteci

Tatiller ve Özel Günler
"Koç katımı fırtınası.
Dünya Çocuk Günü.

[spdrmn]

Denis Diderot


Denis Diderot (5 Ekim, 1713 - 31 Temmuz, 1784), Fransız yazar ve filozoftu.

Fransa'nın Champagne ilinin Langres kasabasında doğan Diderot, Aydınlanma Çağı'nın en önemli kişiliklerinden biri ve ünlü Ansiklopedi'nin (1772) baş editörüydü. Onun önderliğinde Aydınlanma döneminde Batı Avrupa'da ülkeler arasında çekişmeler olsa da bilgi akışı yeni aydınların toplumlara kazandırılmasını sağlamıştır. Ansiklopedi'nin 8-18 ciltleri, 1-7 ciltlerindeki bilgiler üzerine kiliseden aldığı tepki ile yasadışı olarak olarak basılmış, Filozofça Düşünceler isimli yapıtı da mahkeme kararınca yakılmıştır.

Edebiyat alanında da birçok katkısı bulunan Diderot'nun başlıca özelliği romanları şekil ve içeriğinin yanı sıra, felsefi olarak da incelemesiydi. Romantizm akımının öncüsü ve humanist olan Diderot; zengin kiliseler kontrolünde bir endüstri olarak gördüğü Hristiyanlık dinini reddetmiş ve birçok aşırı dincinin saldırılarına uğramıştır.

Diderot 1784 yılında Fransa'da ölmüş, Saint-Roche Kilisesi'ne gömülmüştür.

Essai sur le mérite et la vertu (Haketme ve yeti üzerine), Shaftesbury tarafından yazılmış Diderot tarafından Fransızca'ya çevrilmiş ve notlandırılmıştır (1745)
Pensées philosophiques (Felsefi Düşünceler, deneme (1746)
La promenade du sceptique (Kuşkucu gezintiler), (1747)
Les bijoux indiscrets, roman (1748)
Lettre sur les aveugles à l'usage de ceux qui voient (Görenler için körler hakkında mektup), (1749)
L'Encyclopédie (Ansiklopedi), (1750-1765)
Lettre sur les sourds et muets (Sağır ve dilsizler hakkında mektup), (1751)
Pensées sur l'interprétation de la nature (Doğanın yorumlanması üzerine düşünceler), deneme (1751)
Le fils naturel (Doğanın çocuğu),(1757)
Entretien sur le fils naturel (Doğanın çocuğu hakkında konuşma), (1757)
Salons, critique d'art (Salonlar, sanat eleştirisi), (1759-1781)
La Religieuse (Dindar kadın), roman (1760)
Le neveu de Rameau (Rameau'nun yeğeni, diyalog (1761 ?)
Lettre sur le commerce des livres (Kitapların ticareti hakkında mektup)(1763)
Mystification ou l’histoire des portraits (Mistifikasyon ya da portreler tarihi), (1768)
Entretien entre D'Alembert et Diderot (Diderot'yla D'Alembert'in tartışması) (1769)
Le rêve de D'Alembert (D'Alembert'in rüyası), dialogue (1769)
Suite de l'entretien entre D'Alembert et Diderot (D'Alembert Diderot tartışmasının devamı), (1769)
Paradoxe sur le comédien (Oyuncu hakkındaki paradoks), (1769 ?)
Apologie de l'abbé Galiani (Peder Galiani'nin övgüsü) (1770)
Principes philosophiques sur la matière et le mouvement (Madde ve hareket hakkında felsefi ilkeler), deneme (1770)
Entretien d'un père avec ses enfants (Bir babanın çocuklarıyla konuşması)(1771)
Jacques le fataliste et son maître (Kaderci Jacques ve Efendisi), roman (1771-1778)
Supplément au voyage de Bougainville (Bogainville seyahatine ek), (1772)
Histoire philosophique et politique des deux Indes (İki Hindistan'ın felsefi ve politik tarihi), Raynal'le birlikte (1772-1781)
Voyage en Hollande (Hollanda seyahati),(1773)
Eléments de physiologie (Fizyolojinin temelleri), (1773-1774)
Réfutation d'Helvétius (Helvetius'a reddiye), (1774)
Observations sur le Nakaz (Nakaz üzerine gözlemler),(1774)
Essai sur les règnes de Claude et de Néron (Claudius ve Neron'un iktidar dönemleri hakkında), (1778)
Lettre apologétique de l'abbé Raynal à Monsieur Grimm (Peder Raynal'ın Bay Grimm hakkında övgü mektubu)(1781)
Aux insurgents d'Amérique (Amerika isyancılarına) (1782)
Salons (Salonlar)

[spdrmn]

Bernhard Bolzano

Bernhard Bolzano, 5 Ekim 1781'de Prag'da doğdu, 18 Aralık 1848 Prag'da öldü. İtalya asıllı bir Çek filozof ve matematikçiydi.

Babası bir İtalyan göçmeni ve küçük bir esnaftı. Annesi de, Prag'da madeni eşya ile ilgilenen bir ailenin kızıydı. Bolzano, Prag Üniversitesi'nde, felsefe, fizik, matematik ve ilahiyat çalıştı. 1807 yılında Prag'da aynı üniversiteye din ve felsefe profesörü olarak atandı. 1816 yılına kadar bu üniversitede başarılı dersler verdi. 1816 yılında, Hristiyan kilisesince benimsenen inanç, duygu ve düşünceye ters düştüğü için, bu inançlarından dolayı suçlandı. 1820 yılında Avusturya hükümeti Bolzano'nun bu yıkıcı ve kendileri için kırıcı olan konuşmalarından dolayı onu ülkeden uzaklaştırdı.

Bolzano, İtalya asıllı bir Çek filozofuydu. Aynı zamanda iyi bir mantıkçı ve çok iyi de bir matematikçiydi. Bolzano, 1820 yılında daha çok akılcılıkla suçlandı. Onun matematiğe dayalı bir felsefesi ve düşüncesi vardı. Bu nedenle Kant'ın idealizmine karşı çıktı. Kendisi aslında bir Katolik papazıydı. 1805 yılından sonra Prag Üniversitesi'nde din felsefesi okuttu. Matematikte, sonsuzluk ve sonsuz küçükler hesabı üzerinde çalıştı. "Sonsuzluk Üzerine Paradokslar" adlı kitabı 1851 yılında yayınlandı. Noktasal kümeler üzerine de çalışmaları olmuştur.

Bolzano'nun en acıklı yılları, 1819 ile 1825 yılları arasına rastlar. Prag Üniversitesi'nce, tam 7 yıl ders vermeme ve yayın yapmamak üzere cezalandırılır. Bu üniversitece profesörlüğü de elinden alınır. Tüm bu baskılara karşı onun yüksek kafası hiç durmadan çalışmıştır. Analizde, geometride, mantıkta, felsefede ve din üzerinde çok sayıda yayınını gerçekleştirmiştir. Bugün, analizde bildiğimiz ünlü Bolzano-Weierstrass teoremi'ni ilk kez "Fonksiyonlar" adlı kitabında o kullandı. Fakat, teoremin ispatını daha önceki çalışmalarında yaptığını ve kaynak olarak da bu çalışmasını verir. Fakat, sözü edilen bu çalışma ve kaynak bugüne kadar bulunamamıştır. Çok kullanılan ve kendisinin de çok kullandığı bir teoremin ispatının Bolzano tarafından verilmiş olması olasılığı çok fazladır. Zaten bu teoremin ispatı verilmeseydi, Bolzano tarafından bu kadar çok kullanılmazdı. Sonraki yıllarda bu teoremin ispatı tam olarak Weierstrass tarafından verilmiştir. Bu nedenle, bu teorem analizde Bolzano-Weierstrass teoremi olarak bilinir.

Bolzano'nun temel çalışmaları, sonsuzlar paradoksu üzerinedir. Bolzano'ya yayın yapma yasağı konduğu için, yaşamı sürecinde bu eserlerini ne yazık ki yayınlayamamıştır. "Sonsuzlar Paradoksları" adlı çalışması ancak onun ölümünden iki yıl sonra 1850 yılında basılmıştır. Bu çalışması, sonsuz terimli serilerin birçok özelliğini içerir. Diğer birçok matematikçide olduğu gibi yaşam sürecinde çok hırpalanan, şanssızlıklarla ve baskılarla horlanan Bolzano, 18 Aralık 1848 günü Prag'da öldü.

[spdrmn]

René Cassin

René Samuel Cassin (5 Ekim 1887 – 20 Şubat 1976) Fransız mahkemesi jüri üyesi ve hukuk adamıdır. 1968 yılında insan haklarını savunmadaki katkılarından dolayı Nobel Barış Ödülü'ne layık görülmüştür.

Fransa'nın güneyindeki Bayonne'da doğan Cassin, bir hukukçu olmuş, ama kendini Birinci Dünya Savaşı'nda savaşırken bulmuştur. Savaştan sonra Aix-en-Provence Üniversitesi'nde profesörlük yapmaya başlamıştır. Daha sonra Lille'e taşınmış, Paris Üniversitesi'nde çalışmaya başlamıştır.

[spdrmn]

Vaclav Havel (5 Ekim 1936),Çek tiyatro yazarı, düşünce adamı, siyasetçi.


1936'da Prag'da doğdu. Prag Sanat Akademisi'nde drama üzerine eğitim gören Havel, en bilinen tiyatro eseri The Garden Party'yi 1963 yılında yayımladı. 1968'deki Prag Baharı'ndan sonra politik aktiviteye katılması ve yazı yazması yasaklandı. Ancak çalışmalarını ve fikirlerini açıklamayı sürdüren Havel, 1989'daki Kadife devrim'in öncüsü oldu. 29 Aralık 1989'da devrimi gerçekleştiren Civic Forum tarafından Çekoslovakya Devlet Başkanlığına getirildi. 1990'da yapılan serbest seçimlerde Cumhurbaşkanı oldu. 1992'nin Aralık ayında ülkenin Çek Cumhuriyeti ve Slovakya olarak barışçıl ikiye bölünmesinde de başrol oynadı. Yeni Çek Cumhuriyeti'nin de ilk başkanı olarak seçildi.

1998'de yeniden Cumhurbaşkanı seçilen Havel, Şubat 2003'te eski siyasi rakiplerinden Vaclav Klaus tarafından yenilgiye uğratıldı ve Cumhurbaşkanlık dönemi sona erdi. Son dönem Çek tarihinin en önemli entellektüelleri arasında bulunan Havel'in altı adet kitabı bulunmaktadır.

[spdrmn]

Ceyhun Yılmaz


Ceyhun Yılmaz (d. 5 Ekim 1976, İstanbul), komedyen, şair, radyo ve tv progamcısı, sinema ve dizi oyuncusu.

İktisat Fakültesi'ni ikinci sınıftayken bıraktı. 1995 yılında spor muhabirliğine başladı. Bir çok medya kuruluşunda muhabirlik, spor servisi müdür yardımcılığı yaptı.

1996 yılında TGRT Galatasaray muhabirliği, 1998 yılında İnterstar Galatasaray muhabirliği ve 1999 yılında TGRT spor servisi müdür yardımcılığı yaptı. 1999 yılında Best FM'de radyo programı yapmaya başladı.

2002 yılında Parantez Yayınları katkılarıyla Ben Sana Yanarken Şimdi Sen Kim Bilir Nerede Üşüyorsun adlı şiir kitabının tüm geliri Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfı'na bıraktı.

2002 yılının Mayıs ayında vatani görrevini yapmak için orduya katıldı. 12 ay 41 il 70 merkezde Türk Silahlı Kuvvetleri emriyle 102 gösteri yaptı.

2004 yılında Kasım'ın Bıçak Yarası adlı ikinci şiir kitabını ve 2006 yılında İkinci El Yalnızlık adlı üçüncü kitabı yayınlandı. Bu iki kitabının tüm geliri de Türk Böbrek Vakfı'na bırakılmıştır.

Hala Bilgi Üniversitesi Sahne ve Gösteri Sanatları Yönetimi Bölümü öğrencisidir.Yaklaşık 155 bölüm CİNE5'deCeyhun Yılmaz Show adlı programı yapmıştır.

2007 Yılında Trt1 de Sayısal Gece programını sundu.

[spdrmn]

Neil deGrasse Tyson

Neil deGrasse Tyson (Doğum: 5 Ekim 1958) Amerikalı astrofizikçi. 1996 yılından beri Amerikan Doğa Tarihi Müzesine ait olan Hayden Planetaryumunun yöneticisidir.

New York'da doğmuştur. İlk eğitimi yıllarında güreş ile ilgilenmiş ve okulun fizik dergisi yöneticiliğini yapmıştır. Genç yaşlarda astronomi ile ilgilenmeye başlamıştır. Astronom Carl Sagan tarafından Cornell Üniversitesine alınmaya çalışılsa da Harvard'ı tercih etmiştir. Burada fizik bölümünden mezun olmuş ve lisans üstü eğitim amacı ile Texas Üniversitesi 'ne geçmiştir. Burada da güreş ve dans ile ilgilenmiş ve 1985 yılında üniversite takımı ile beraber latin salon dansları dalında ulusal yarışmada altın madalya almıştır. 1988 yılında Columbia Üniversitesine geçerek astrofizik dalında çalışmıştır.

Astronomi alanında pek çok popüler kitap yazmıştır. 2001 yılında Başkan George W. Bush tarafından uzay ile ilgili komisyonlarda görevlendirilmiştir. 2004 yılında NASA tarafından halka olan eğitim ve katkılarından dolayı madalya ile ödüllendirilmiştir.

Halen Planetary Society kurumunun başkanlığını yürütmektedir. Sekiz adet onursal doktorası bulunmaktadır. Bir asteroide (13123 Tyson) onun adı verilmiştir. 2007 yılında Time dergisince "dünyayı etkileyen 100 kişi" den biri olarak gösterilmiştir.

[spdrmn]

Kâtip Çelebi

Hayatı [değiştir]1608 (H. 1017)de İstanbul’da doğdu. Babasının adı Abdullah’tır. Babası, Osmanlı devlet ve siyâset adamlarının yetiştirildi. Enderûn mektebinde tahsil görerek yetişmiş bir askerdir. Mustafa bin Abdullah, ordu kâtipliğinde bulunduğu için ulema ve halk arasında Kâtip Çelebi diye tanındı. Hacca gittiği ve başmuhasebeci ikinci halifesi olduğu için Hacı Halîfe ismiyle meşhur oldu. Babası dindâr bir kişi olduğu için beş-altı yaşlarında onu ilme teşvik etti. O da İmâm Îsâ Halîfe-i el-Kırîmî’den Kur'ân ve tecvid dersleri almaya başladı. On dört yaşına kadar çeşitli hocalarından din ve fen ilimleri tahsil etti.

On dört yaşında Anadolu muhâsebesi kalemine kâtip oldu. 1624 yılında babasıyla birlikte Tercan, bir sene sonra da Bağdat Seferi'ne çıktı. Dönüşte babası bir müddet Diyarbakır’da kaldı. 1627-1628’de Erzurum kuşatmasına katıldıktan sonra İstanbul’a geldi ve yaklaşık iki sene, Bağdat Seferi'ne katılana kadar, Kâdızâde’nin derslerine devâm etti. 1630 Bağdat kuşatmasında ordunun defterini tuttu. Seferden sonra tekrar İstanbul’a dönerek Kâdızâde’nin derslerine devâm etti. 1633-1635 Halep Seferi'nde hacca gitme fırsatı buldu. Dönüşte bir kış Diyarbakır’da kalıp oradaki âlimlerle görüştü. 1635 senesinde Sultan Dördüncü Murat ile Revan Seferine katıldı. On sene kadar çeşitli savaşlarda bulunduktan sonra İstanbul’a döndü ve kendisini tamâmen ilme verdi.

A’rec Mustafa Efendi, Ayasofya dersiâmı Abdullah Efendi ile Süleymâniye dersiâmı Mehmed Efendiden ders aldı ve A’rec Mustafa Efendiyi kendisine üstâd edindi. Bir taraftan kendisi öğrenirken, diğer yandan birçok talebeye ders verdi.

1645’te Girit Seferi münâsebetiyle haritaların nasıl yapıldığını, tedkik etti ve bu konuyla ilgili yazılan eserlerde çizilen haritaları gördü. Bu arada memuriyetten ayrıldı ve üç yıl vazîfe almadı. Bu üç yıl içinde bazı talebelerine çeşitli konularda dersler verdi. Yine bu zaman içinde âni olarak hastalandığı için tedavi çarelerini aramak maksadıyla tıp kitapları okudu. Kalbini kötülüklerden temizlemek, manevî sağlığa kavuşmak için de Esmâ ve Havâs kitaplarını okudu. Din âlimlerine olan aşırı sevgisi sebebiyle devamlı onlarla beraber olmaya çalışırdı. 1648 yılında tekrar memuriyete girdiğinde Şeyhülislâm Abdürrahîm Efendinin en yakın arkadaşlarından oldu ve pek çok eserini bu yıllarda yazdı.

Kâtib Çelebi 1656 senesinde vefât etti. Kabri, Vefa’dan Unkapanı’ndaki Mahmûdiye (Unkapanı) KöPage Rankingüsüne inen büyük caddenin sağ kenarındadır.

Kâtip Çelebi çalışkan, iyi huylu, vakarlı, az konuşan, çok yazan biri olarak bilinir. Arapça, Farsça yanında Lâtince'yi de bilirdi. Osmanlı Devleti'nde batı ilmiyle en fazla ilgilenen, doğu ilmiyle mukâyesesini ve sentezini yapan ilk Türk ilim adamlarından biridir.


Eserleri [değiştir]Keşfü'z-Zünûn an Esâmi'l-Kütüb vel-Fünûn: Arabça, çok kıymetli bir eserdir. On beş bine yakın kitap ve on bine yakın müellifi tanıtan büyük bir bibliyografya ansiklopedisi mâhiyetindedir. Mısır’da, Almanya’da, İstanbul’da basıldı. Lâtinceye de tercüme ve tâb edildi.
Cihannümâ: En eski coğrafya kitabımızdır. Haritalarıyla birlikte İbrâhim Müteferrika matbaasında basılmıştır. Daha sonra yazılacak coğrafya kitaplarımıza kaynak teşkil edebilecek bu eser, Avrupa dillerinde tercüme edilmiştir.
Tuhfet-ül Kibâr fî Esfâr-il Bihâr: Denizcilik târihi bakımından mühim bir eserdir. Osmanlı Devleti zamânındaki deniz savaşlarından bahseder.
Takvîm-üt-Tevârîh: Âdem aleyhisselâmdan 1648 târihine kadar geçen vakaların kronolojik açıklamasını ihtivâ eder. Arabî ve Fârisî dilde basılmıştır.
Fezleket-üt-Tevârîh: Bir mukaddime, üç usûl ve bir son sözden ibâret olan bu eser, varlıkların başlangıcı, peygamberlerin ve hükümdârların târihi diye hülâsa edilebilecek bir târih kitâbıdır.
Fezleke: Fezleket-üt-Tevârih’in devâmı niteliğindedir. 1591’den 1654 târihine kadar vukû bulan olayları anlatır. 1879’da iki cilt olarak basılmıştır.
Kânûnnâme,
Târîh-i Firengî Tercümesi,
Târîh-i Kostantiniyye ve Kayâsire,
İrşâd-ül-Hayâfâ ilâ Târîh-ul-Yunân ver-Rûm,
Süllem-ül-Vusûl ilâ Tabakât-ilFuhûl,
İhlâm-ül-Mukaddes,
Tuhfet-ül-Ahfâr fil-Hikem ve’l-Emsâl ve’l-Eş’âr,
Dürer-i Müntesira vel Gurer-i Münteşira,
Düstûr-ül-Amel fî Islâhil-Hâlâl,
Beydâvî Tefsîri Şerhi,
Hüsn-ül-Hidâye,
Resm-ür-Recm bis-Sim ve’l-Cîm,
Câmi-ul-Mütûn min Cüll-il-Fünûn,
Mîzân-ül-Hak fî İhtiyâr-il-Ehak.

[beyz_kfl]

spdrmn´isimli üyeden Alıntı

Ölümler
1657 - Katip Çelebi, Osmanlı bilgini (d. 1608)
1880 - Jacques Offenbach, Fransız besteci (d. 1819)
1996 - Fehmi Ege, Türk besteci

Tatiller ve Özel Günler
"Koç katımı fırtınası.
Dünya Çocuk Günü.

dünya çocuk gününde doğmuşum